Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Een soort Ecologische Hoofdstructuur voor de EU, maar dan strenger. In en rond Natura 2000-gebieden is een vergunning nodig voor activiteiten die schadelijk zijn voor de natuur. Wie geen vergunning heeft is op grond van de Natuurbeschermingswet strafbaar. Wat wel en niet mogelijk is in een gebied moet nader beschreven worden in een beheerplan.
Doel van Natura 2000 is het behoud en herstel van de rijkdom aan soorten en gebieden. Natura 2000 omvat alle gebieden die eerder al beschermd waren door de Vogelrichtlijn uit 1979 en de Habitatrichtlijn uit 1992. Deze richtlijnen zijn in Nederland uitgewerkt in de Natuurbeschermingswet.
De Europese Commissie geeft subsidies aan belangrijke beschermingsmaatregelen van Natura 2000. Bijvoorbeeld via het LIFE+-fonds.

De 12 Landschappen en Natura 2000
Van de natuurgebieden die beheerd worden door de provinciale Landschappen (973 km2) ligt 38 % in Natura 2000-gebieden. De 12 Landschappen hebben veel kennis van de eigen natuurterreinen. We kennen de daar levende soorten die beschermd zijn door de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn. Daardoor konden we een belangrijke inhoudelijke bijdrage leveren aan het vaststellen van grenzen en doelen van Natura 2000-gebieden. Door deze gebieden aan te wijzen als Natura 2000-gebieden kunnen ze in de toekomst nog beter beschermd worden. De 12 Landschappen zullen zich de komende tijd samen met collega-organisaties inzetten om de waarde van Natura 2000 goed onder de aandacht te brengen. Natura 2000 is immers een belangrijk middel om soorten tegen uitsterven te beschermen. Voor de Natura 2000 beheerplannen die opgesteld gaan worden, kunnen de 12 Landschappen aangeven wat noodzakelijk is om Europees beschermde flora en fauna duurzaam in stand te houden.

Sommige organisaties van landbouw- en recreatieondernemers stellen dat Nederland door Natura 2000 en de natuurbeschermingswetgeving “op slot gaat”. In de praktijk krijgen ondernemers nog veel ruimte. Zelfs wanneer het slecht gesteld is met de soorten en habitats in deze gebieden, staat het natuurbelang continu ter discussie. Momenteel verkeert tweederde van de Nederlandse natuur in een “ongunstige staat van instandhouding”. En toch blijft in deze gebieden de druk onverminderd bestaan om ook daar het economisch belang voorrang te geven.

We willen ondernemers vooral wijzen op de mogelijkheden en kansen die er zijn om economie en unieke natuur in harmonie samen te laten gaan. Iedereen heeft in onze ogen de maatschappelijke verantwoordelijkheid bij te dragen aan het behoud van onze kwetsbare natuur. We vinden het belangrijk dat bij het opstellen van beheerplannen zo veel mogelijk overeenstemming tussen partijen te bereiken over wat wel en niet mogelijk is bij Natura 2000 gebieden.
Om de instandhoudingsdoelen van Natura 2000 te bereiken, zijn vaak grote inspanningen nodig, vooral waar het gaat om het scheppen van een goede kwaliteit van water en lucht in de omgeving. Bescherming van Natura 2000 gebieden is des te beter te realiseren als ze onderdeel zijn van een netwerk van robuuste, aaneengesloten natuurgebieden. Juist daarom moeten we onverminderd doorgaan met het afronden van de ecologische hoofdstructuur.

Voor de instandhouding van soorten en gebieden is veel kennis nodig. De 12 Landschappen dragen daarom bij aan de onderlinge uitwisseling van kennis rond Natura 2000-gebieden met andere natuurbeherende organisaties als Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Beheerders moeten tools in handen krijgen waarmee ze goed in kunnen spelen op beheerplannen. Verder zal positieve communicatie over het idee van Natura 2000 vooral ook van de eigen medewerkers moeten komen. Hiervoor organiseert De12Landschappen samen met andere terreinbeherende organisaties workshops en verspreidt nuttige informatie over Natura 2000.